Ўзбекистонда товар белгисини қандай рўйхатдан ўтказиш мумкин?

Ўзбекистон қонунчилигига кўра, товар белгисининг ҳуқуқий муҳофазаси уни рўйхатдан ўтказиш асосида таъминланади, белгини эса юридик шахс ҳам, жисмоний шахс ҳам ўз номига рўйхатдан ўтказиши мумкин.

Сўзли, тасвирий, ҳажмли ва бошқа белгилар, шунингдек уларнинг комбинациялари товар белгиси сифатида муҳофаза қилиниши мумкин.

Компания учун бу, масалан, бренд номи, логотип ёки комбинацияланган белгини рўйхатдан ўтказиш мумкинлигини англатади. Бунда талабнома битта товар белгисига нисбатан топширилади, муҳофаза зарур бўлган товарлар ва хизматлар эса алоҳида кўрсатилади ва Товарлар ва хизматларнинг халқаро таснифи — ТХХТ бўйича гуруҳланади.

Талабнома топширишдан олдин нималарни текшириш керак

Асосий амалий вазифалардан бири ҳужжатларни Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигига юборишдан олдинёқ юзага келади: компания айнан қайси белгини ва қайси товарлар ёки хизматларга нисбатан ҳимоя қилмоқчи эканини аниқлаши зарур.

Ҳар қандай ном ёки тасвирни рўйхатдан ўтказиб бўлмайди. Қонун, хусусан, фарқлаш хусусиятига эга бўлмаган, муайян турдаги товарлар учун умумий истеъмолга кирган, умумэътироф этилган атамалардан иборат бўлган, фақат товарнинг тури, сифати, хусусиятлари, вазифаси ёки ишлаб чиқарилган жойини тавсифлайдиган ёхуд истеъмолчини чалғитиши мумкин бўлган белгиларни рўйхатдан ўтказишни чеклайди.

Бир турдаги товарларга нисбатан бошқа шахснинг аввалроқ рўйхатдан ўтказилган товар белгиси билан айнан бир хил ёки адаштириб юбориш даражасида ўхшаш бўлиши ҳам рад этиш учун асос бўлиши мумкин.

Шунинг учун талабнома топширишдан олдин аввал рўйхатдан ўтказилган ва талабнома берилган белгилар бўйича қидирув ўтказиш мақсадга мувофиқ. Бундай дастлабки қидирувнинг ўзи талабнома топшириш учун мажбурий ҳужжат ҳисобланмайди, аммо аввалги ҳуқуқлар билан тўқнашув эҳтимолини олдиндан баҳолаш ва зарур бўлса белгини ёки товарлар ва хизматлар рўйхатини ўзгартириш имконини беради.

Бу, айниқса, қадоқлаш, реклама, пешлавҳалар, сайт ёки маҳсулотни ишга туширишга сармоя киритган компаниялар учун муҳим: брендни ишлаб чиқиш босқичида тўсиқни аниқлаш, одатда, ундан фаол фойдаланиш бошланганидан кейин аниқлашдан осонроқ.

ТХХТ синфларини тўғри аниқлаш ҳам шунчалик муҳим. Талабномада аниқ товарлар ва хизматлар ҳамда уларга таснифнинг амалдаги таҳрири бўйича мувофиқ синфлар кўрсатилиши лозим.

Шунинг учун рўйхатни нафақат компаниянинг жорий фаолиятидан, балки бренд амалда қайси товарлар ва хизматларга нисбатан қўлланиши режалаштирилаётганидан келиб чиқиб шакллантирган маъқул.

Товар белгисини рўйхатдан ўтказиш учун қандай ҳужжатлар керак

Стандарт талабнома учун қонунчилик материалларнинг нисбатан ихчам тўпламини назарда тутади. Белгининг тури ва муайян вазиятга қараб қўшимча ҳужжатлар талаб қилиниши мумкин.

Асосий тўплам қуйидагиларни ўз ичига олади:

• талабнома берувчининг маълумотлари кўрсатилган товар белгисини рўйхатдан ўтказиш тўғрисидаги ариза;
• талабнома берилаётган белгининг тасвири;
• белгининг тавсифи ва, зарур бўлганда, унинг сўзли элементлари, транслитерацияси ва бошқа хусусиятлари тўғрисидаги маълумотлар;
• рўйхатдан ўтказиш сўралаётган товарлар ва хизматлар рўйхати, ТХХТ синфлари бўйича гуруҳланган ҳолда;
• агар талабнома вакил ёки патент вакили орқали топширилса, ишончнома;
• зарур ҳолларда қўшимча тасдиқловчи ҳужжатлар.

Талабнома топшириш учун патент божи тўланади. Унинг миқдори давлат ва патент божлари тўғрисидаги амалдаги қоидалар билан белгиланади, шунинг учун муайян талабномани тайёрлашда қиймат мурожаат санасидаги амалдаги тарифлар бўйича ҳисобланиши лозим.

Белгининг тасвирига алоҳида эътибор қаратиш лозим. У белгининг барча элементларини аниқ идрок этиш имконини бериши керак.

Ностандарт белгилар — масалан, ҳажмли, овозли ёки позицион белгилар — учун уларни тақдим этиш ва тавсифлашга доир қўшимча талаблар белгиланган.

Талабнома қандай топширилади ва кўриб чиқилади

Товар белгиларини рўйхатдан ўтказишни Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги амалга оширади, давлат экспертизасини эса вазирлик ҳузуридаги Интеллектуал мулк маркази ўтказади.

Амалдаги регламентга кўра, резидентлар Давлат хизматлари марказлари, ваколатли органнинг махсус ахборот тизими ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали мурожаат қилишлари мумкин. Норезидентлар учун махсус ахборот тизими орқали топшириш назарда тутилган.

Топшириш санаси мустақил аҳамиятга эга: умумий қоидага кўра товар белгиси устуворлиги айнан талабнома Вазирликка келиб тушган сана бўйича белгиланади.

Талабнома қабул қилинганидан сўнг у ҳақдаги маълумотлар бир иш куни ичида очиқ эълон қилинади. Манфаатдор шахслар талабноманинг инсофсизлиги тўғрисида ёзма эътирозлар юборишлари мумкин ва улар экспертизада инобатга олинади.

Кейин талабнома давлат экспертизасининг икки асосий босқичидан ўтади.

Аввало расмий экспертиза — топширилган санадан бошлаб 30 кун ичида ўтказилади. Ушбу босқичда талабнома таркиби, зарур ҳужжатларнинг мавжудлиги ва уларнинг белгиланган талабларга мувофиқлиги текширилади.

Талабнома кўриб чиқишга қабул қилинганидан сўнг белгининг ўзи экспертизадан ўтказилади. Қонун уни етти ой ичида, бироқ талабнома топширилган санадан олти ойдан эрта бўлмаган муддатда ўтказишни назарда тутади.

Экспертиза якунларига кўра товар белгисини рўйхатдан ўтказиш ёки рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинади.

Ижобий қарор қабул қилинганда ва белгиланган патент божи тўланганда Вазирлик давлат реестрида рўйхатдан ўтказишни автоматик равишда амалга оширади. QR-кодли электрон гувоҳнома товар белгиси реестрга киритилган кунининг ўзида Вазирлик томонидан берилади.

Агар экспертиза натижасига кўра талабнома берувчи рад жавобини олса ва уни асоссиз деб ҳисобласа, қарор қабул қилинган санадан бошлаб уч ой ичида Адлия вазирлигининг Апелляция кенгашига шикоят қилиш мумкин. Апелляция кенгашининг қарори, ўз навбатида, олти ой ичида судга шикоят қилиниши мумкин.

Рўйхатдан ўтказиш қанча муддат амал қилади

Ўзбекистонда товар белгисига гувоҳнома амалда берилган санадан эмас, талабнома топширилган санадан бошлаб 10 йил амал қилади.

Кейинчалик муҳофаза муддати ҳар сафар яна 10 йилга узайтирилиши мумкин.

Узайтириш тўғрисидаги ариза гувоҳнома амал қилишининг сўнгги йили давомида топширилади. Агар бу муддат ўтказиб юборилса, қонунчилик рўйхатдан ўтказиш амал қилиш муддати тугаганидан кейин олти ой ичида илтимоснома билан мурожаат қилиш имконини беради.

Шунинг учун товар белгисини рўйхатдан ўтказиш фақат аризани техник жиҳатдан топширишдан иборат эмас. Белгини, товарлар ва хизматлар рўйхатини ёки ҳужжатларни танлашдаги хато экспертизанинг сўровларига ёки рад этишга олиб келиши, жуда кеч топшириш эса ўхшаш белгини бошқа шахс аввалроқ талабнома қилиши хавфини келтириб чиқариши мумкин.

Брендни кенг кўламда бозорга чиқаришдан олдин унинг муҳофазага лаёқатлилигини баҳолаш ва талабномани тайёрлаш энг мақбул йўлдир.

LOYAL интеллектуал мулк амалиёти доирасида товар белгиларини рўйхатдан ўтказиш ва ҳимоя қилиш масалаларида — ҳужжатлар ва ҳуқуқий хавфларни таҳлил қилишдан тортиб рўйхатдан ўтказиш тартиб-таомилига ҳамда брендга бўлган ҳуқуқларни ҳимоя қилишгача — хизмат кўрсатади.

Фирма амалиёти, шунингдек, бошқа интеллектуал мулк объектлари, лицензия шартномалари, франчайзинг ва интеллектуал мулкка оид низолар билан ишлашни қамраб олади.

Фойдали ресурслар

267-II-сон «Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида»ги Қонун, 08.08.2026 ҳолатига амалдаги таҳрирда.

Вазирлар Маҳкамасининг 480-сон қарори билан тасдиқланган Маъмурий регламент, 2026 йил июль ойидаги ўзгартиришлар билан.