Ўзбекистонда компанияни битимдан олдин қандай текшириш мумкин
Янги контрагент билан шартнома тузиш — бу фақат нарх ва тижорат шартларини келишиш масаласи эмас.
Муҳим битим тузишдан олдин компания юридик жиҳатдан мавжудлигини, унинг номидан ким ҳаракат қилиш ҳуқуқига эгалигини, зарур лицензияларга эгалигини, муҳим суд низоларида иштирок этаётган-этмаётганини ва шартнома ижросини хавф остига қўйиши мумкин бўлган ҳолатлар мавжудлигини аниқлаш муҳим.
Ўзбекистонда дастлабки текширувнинг катта қисмини очиқ давлат манбалари асосида ўтказиш мумкин. Бунда комплекс ҳуқуқий текширувнинг чуқурлиги битим хусусиятига боғлиқ бўлиши керак: оддий товар етказиб бериш билан компаниядаги улушни сотиб олиш мутлақо турлича таҳлил ҳажмини талаб қилади.
1. Компаниянинг рўйхатдан ўтгани ва жорий мақомини текшириш
Биринчи қадам — контрагентнинг аниқ юридик номи, СТИРи, ташкилий-ҳуқуқий шакли, рўйхатдан ўтган санаси ва компания мақомини аниқлаш.
Тадбиркорлик субъектлари ҳақидаги маълумотлар Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестрида мавжуд.
Бу ишни низо юзага келгандан кейин эмас, шартнома имзоланишидан олдин амалга ошириш муҳим.
2. Шартномани ким имзолашга ҳақли эканини аниқлаш
Компания номидан шартномани имзолаётган шахснинг ваколатларини алоҳида текшириш лозим.
Агар ҳужжатни раҳбар имзоласа, тақдим этилган корпоратив маълумотларни амалдаги рўйхатдан ўтказиш ҳужжатлари билан солиштириш зарур.
Агар вакил ҳаракат қилса, ишончномани ўрганиш керак: у ким томонидан ва қачон берилган, амал қилиш муддати қандай ва муайян битимни тузиш ваколатини қамраб оладими.
3. Лицензиялар ва рухсатномаларни текшириш
Агар контрагент фаолияти лицензияланса ёки махсус рухсатномани талаб қилса, ҳужжатнинг нафақат мавжудлигини, балки унинг амал қилишини ва муайян фаолият турига мувофиқлигини ҳам текшириш зарур.
Адлия вазирлиги «Лицензия» ахборот тизимини юритади; унда лицензиялар ва рухсат бериш хусусиятига эга ҳужжатларнинг расмий реестри мавжуд.
4. Суд низоларини ўрганиш
Суд тарихи бизнес ҳақида унинг тақдимоти ёки тижорат таклифига қараганда анча кўпроқ маълумот бериши мумкин.
Олий суднинг электрон тизимида суд ҳужжатлари, жумладан иқтисодий суд ишлари бўйича ҳужжатлар эълон қилинади.
Суд жараёнларининг ўзи мавжудлиги бизнес ишончсизлигини англатмайди. Фаол ишлайдиган компания учун низолар одатий ҳол бўлиши мумкин.
Уларнинг хусусияти ва такрорланиши анча муҳим.
5. Контрагентнинг солиқ хавфларини текшириш
Солиқ қўмитаси солиқ тўловчиларнинг контрагентларни танлашда лозим даражада эҳтиёткорлик кўрсатиши шартлигини тўғридан-тўғри кўрсатади ва ҳамкорлик бошланишидан олдин ишбилармон ҳамкорларни текширишни тавсия қилади.
Тавсия этилган ҳаракатлар қаторига молиявий ҳисоботларни таҳлил қилиш, солиқ маълумотларини, компаниянинг кўрсатилган манзилда амалда мавжудлигини ва бизнес фаолияти ҳақидаги бошқа очиқ маълумотларни текшириш киради.
6. Молиявий ҳужжатларни сўраш
Барча зарур маълумотлар очиқ реестрларда мавжуд эмас.
Муҳим битим учун контрагентдан молиявий ҳисоботлар, асосий активлар ва мажбуриятлар тўғрисидаги маълумотлар, жиддий солиқ қарздорлиги мавжуд эмаслигини тасдиқловчи маълумотлар ва битимнинг муайян объектига оид ҳужжатларни сўраш мумкин.
7. Агар компания ёки улуш сотиб олинаётган бўлса — текширув кўлами кенгроқ бўлиши керак
Оддий шартнома тузишдан олдин етказиб берувчини текшириш ва бизнесни сотиб олишдан олдин компаниянинг комплекс ҳуқуқий текшируви — турли тартиб-таомиллар.
Улуш сотиб олинаётганда компаниянинг корпоратив тарихи, устави ва унга киритилган ўзгартиришлар, иштирокчилар таркиби, бошқарув органларининг ваколатлари, муҳим шартномалар, кўчмас мулк ва бошқа активлар, кредит мажбуриятлари, гаровлар ва таъминот, меҳнат муносабатлари, интеллектуал мулк, лицензиялар, солиқ хавфлари ва муҳим суд низоларини таҳлил қилиш зарур.
Бундай ҳолда комплекс ҳуқуқий текширувнинг вазифаси компания «яхши» ёки «ёмон» эканини аниқлаш эмас, балки инвестор бизнес билан бирга амалда қандай юридик ва молиявий мажбуриятларни қабул қилиб олишини тушунишдан иборат.
Қайси белгилар қўшимча текширувни талаб қилади
Агар рўйхатдан ўтказиш маълумотлари билан компания тақдим этган ҳужжатлар ўртасида жиддий тафовутлар аниқланса; имзоловчи ўз ваколатларини тасдиқлай олмаса; лицензия мавжуд бўлмаса ёки билдирилган фаолиятни қамраб олмаса; амалдаги фаолият билдирилган фаолиятга мос келмаса; компания кўп сонли бир хил турдаги суд низоларида иштирок этса; тўловга қобилиятсизлик аломатлари ёки муҳим солиқ хавфлари мавжуд бўлса, қўшимча тушунтиришлар олиш мақсадга мувофиқ.
Ушбу омилларнинг ҳеч бири ўз-ўзидан битимдан воз кечиш зарурлигини англатмайди. Аммо у шартнома тузилмасига таъсир қилиши мумкин.
LOYAL Ўзбекистонда компаниялар ва алоҳида битимларни юридик текширишни, жумладан корпоратив, шартномавий, солиқ ва тартибга солишга оид таҳлилни амалга оширади.
Манбалар
Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестри / бизнесни рўйхатдан ўтказиш тизими.
Адлия вазирлигининг «Лицензия» ахборот тизими.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди — E-XSUD суд ҳужжатларини эълон қилиш тизими.
Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси — контрагентларни текшириш бўйича тавсиялар.
Ўзбекистон Республикасининг «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги Қонуни.
