Özbekistan Patent Prosedürlerinin Dijitalleştirilmesine İlişkin 6 Yeni Düzenleme Kabul Etti

Özbekistan’da fikri mülkiyet alanında bir dizi değişiklik yürürlüğe girdi. Bu değişiklikler elektronik patent başvurularını, hızlandırılmış incelemeyi, fikri mülkiyet koruma belgelerinin biçimlerini, olası IP ihlallerinin denetimini ve coğrafi işaretlerin kullanımını kapsıyor.

Son aylarda Özbekistan’daki fikri mülkiyet düzenlemeleri önemli ölçüde güncellendi. Şirketler açısından önemli olan yalnızca yeni düzenlemelerin kabul edilmesi değil, aynı zamanda bunların uygulamada fikri mülkiyet haklarının yönetimini nasıl değiştirdiğidir: patent başvurularından ticari markaların, içeriklerin ve coğrafi işaretlerin kullanımının denetlenmesine kadar.

Elektronik prosedürlere geçiş

10 Haziran 2026 tarihinde Özbekistan Bakanlar Kurulu, fikri mülkiyet alanında altı yeni idari düzenlemeyi onayladı (10 Haziran 2026 tarihli ve 297 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı).

Düzenlemeler aşağıdaki kamu hizmetlerinin sunulmasına ilişkin usulleri belirliyor:

1. buluş patenti verilmesi;
2. faydalı model patenti verilmesi;
3. endüstriyel tasarım patenti verilmesi;
4. ıslah başarısı için patent verilmesi;
5. fikri mülkiyet haklarına ilişkin patentlerin yürürlükte tutulması;
6. fikri mülkiyet koruma belgelerinin duplikalarının verilmesi.

Karar, 27 Kasım 2025 tarihli ve PP-358 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’nın uygulanması amacıyla kabul edildi.

Uygulamadaki önemli değişikliklerden biri, prosedürlerin elektronik ortama daha fazla taşınmasıdır.

Özbekistan’da yerleşik kişiler Kamu Hizmetleri Merkezleri, yetkili kurumun özel bilgi sistemi veya Birleşik İnteraktif Kamu Hizmetleri Portalı üzerinden başvuru yapabiliyor. Yerleşik olmayan kişiler için başvuruların özel bilgi sistemi üzerinden yapılması öngörülüyor. Başvurudan sonraki işlemler de sistem üzerinden yürütülüyor.

Başvurunun posta yoluyla gönderilmesi imkânı da korunuyor; bu durumda yetkili kurum başvuruyu bilgi sistemine kaydediyor.

Patent harçları birleşik elektronik ödeme sistemi üzerinden ödeniyor.

Yabancı şirketler açısından ne anlama geliyor?

Özbekistan’da başvuru yapan yabancı bir hak sahibinin yalnızca temsilcisini değil, başvuruya ilişkin elektronik yazışmaları, inceleme taleplerini, cevap sürelerini ve harç ödemelerini kimin takip edeceğini de önceden belirlemesi önem taşıyor.

İletişimin ağırlıklı olarak dijital hale gelmesiyle birlikte, elektronik bir bildirimin veya sürenin kaçırılması, geçmişte kaybolan ya da gözden kaçan fiziki yazışmalarla benzer usuli riskler yaratabilir.

Buluşlar için hızlandırılmış inceleme

Yeni düzenleme, buluş başvurularının hızlandırılmış olarak incelenmesine de imkân tanıyor (10 Haziran 2026 tarihli ve 297 sayılı Karar).

Başvuru sahibinin talebi üzerine devlet incelemesi, başvurunun incelemeye kabul edildiğine ilişkin karar tarihinden itibaren üç ay içinde hızlandırılmış şekilde gerçekleştirilebiliyor.

Hızlandırılmış inceleme talebi başvuruyla birlikte veya başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde yapılabiliyor. Hızlandırılmış prosedür kapsamındaki bilgi araştırması ise bir ay içinde gerçekleştiriliyor.

Bu imkân, patent korumasının ürün lansmanı, teknoloji lisanslaması, yatırımcı görüşmeleri veya korumanın elde edilme süresinin ticari önem taşıdığı başka bir işlemle bağlantılı olduğu durumlarda şirketler açısından özellikle faydalı olabilir.

Yeni patent ve belge biçimleri onaylandı

24 Temmuz 2026 tarihinde Adalet Bakanı tarafından yeni patent ve sertifika biçimleri onaylandı (24 Temmuz 2026 tarihli 24-mh sayılı Karar, Adalet Bakanlığı nezdinde 3909 numara ile tescil edildi; 27 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girdi).

Toplam 12 tür fikri mülkiyet koruma belgesi için yeni biçimler belirlendi:

1. buluş;
2. faydalı model;
3. endüstriyel tasarım;
4. bitki çeşidi;
5. hayvan ırkı;
6. ticari marka ve hizmet markası;
7. tanınmış ticari marka;
8. menşe adı;
9. coğrafi işaret;
10. bilgisayar programı;
11. veri tabanı;
12. entegre devre topografyası.

Hak sahipleri açısından bu öncelikle idari bir değişikliktir. Bununla birlikte, sistemin dijitalleşmesinin yalnızca başvuru prosedürlerini değil, hakları doğrulayan belgelerin biçimini de kapsadığını gösteriyor.

Eski başvuru kuralları yürürlükten kaldırıldı

19 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı daha önce yürürlükte olan bazı ikincil düzenlemeleri yürürlükten kaldırdı (19 Ağustos 2026 tarihli ve 30-mh sayılı Adalet Bakanı Kararı, tescil no. 3929).

Bunlar arasında:

• ıslah başarılarına ilişkin başvuru kuralları (tescil no. 3486);
• endüstriyel tasarımlara ilişkin kurallar (tescil no. 3490);
• buluşlara ilişkin kurallar (tescil no. 3801);
• faydalı modellere ilişkin kurallar (tescil no. 3802)

yer alıyor.

Bu değişiklik, eski belge şablonlarını veya önceki prosedüre göre hazırlanmış talimatları kullanmaya devam eden şirketler ve yabancı patent danışmanları açısından özellikle önemlidir.

Yeni bir başvuru yapılmadan önce, eski talimatlara ve şablonlara dayanmak yerine 297 sayılı Kararla onaylanan güncel idari düzenlemelerdeki şartların kontrol edilmesi gerekir.

IP ihlallerine yönelik risk analiz sistemi

Özbekistan’da hâlihazırda faaliyet gösteren şirketler açısından daha önemli bir değişiklik 30 Eylül 2026 tarihindenitibaren yürürlüktedir.

Adalet Bakanlığı, fikri mülkiyet mevzuatına uyumun denetlenmesi amacıyla elektronik “Risk Analizi” sisteminin uygulanmasına ilişkin düzenlemeyi kabul etti (26 Haziran 2026 tarihli ve 22-mh sayılı Adalet Bakanı Kararı, tescil no. 3864; yürürlük tarihi 30 Eylül 2026).

Sistem aşağıdaki alanlarda olası ihlalleri kapsıyor:

• ticari markalar ve hizmet markaları;
• coğrafi işaretler ve menşe adları;
• ticaret unvanları;
• buluşlar;
• faydalı modeller;
• endüstriyel tasarımlar;
• ıslah başarıları;
• telif hakları ve bağlantılı haklar.

Risk analizinde idari veriler, gerçek ve tüzel kişilerin başvuruları, medya ve diğer dış kaynaklardan alınan bilgiler — internet siteleri ve sosyal medya dahil — ile kontrol amaçlı satın alma sonuçları kullanılabilecek.

Bu nedenle fikri mülkiyetin kamusal alanda nasıl kullanıldığı daha önemli hale geliyor. Bir ticari marka, içerik veya başka bir fikri mülkiyet unsurunun potansiyel olarak sorunlu kullanımı yalnızca hak sahibinin şikâyeti üzerine değil, açık kaynakların analizi sırasında da tespit edilebilir.

Risk seviyeleri nasıl belirleniyor?

Şirketler aldıkları puana göre üç kategoriye ayrılacak:

• yüksek risk — 81–100 puan;
• orta risk — 61–81 puan;
• düşük risk — 61 puanın altında.

Orta ve yüksek risk grubundaki işletmeler hakkında mevzuatta öngörülen şekilde önleyici tedbirler ve denetimler uygulanabilecek. Düşük risk grubundaki şirketler ise bu sistem kapsamında denetime tabi tutulmayacak.

Bununla birlikte yeni sistem otomatik bir yaptırım mekanizması olarak değerlendirilmemelidir.

Düzenleme, risk seviyesinin tek başına işletmeye karşı yaptırım uygulanması için gerekçe oluşturmadığını açıkça belirtiyor. Risk analizi şirketin faaliyetlerini durdurmamalı veya olağan faaliyetlerine doğrudan müdahale etmemelidir. Ayrıca yalnızca risk analizi amacıyla işletmeden belge veya bilgi talep edilemez.

Dolayısıyla sistemin temel amacı otomatik olarak sorumluluk tesis etmek değil, potansiyel ihlalleri tespit etmek ve önceliklendirmektir.

Şirketler neden internet sitelerini kontrol etmeli?

İnternet siteleri ve sosyal medya risk analizi için kullanılabilecek bilgi kaynakları arasında açıkça sayıldığı için şirketlerin fikri mülkiyet unsurlarını kamuya açık biçimde nasıl kullandıklarını kontrol etmeleri önem taşıyor.

Özellikle şu hususlar incelenmeli:

• üçüncü kişilere ait ticari marka ve logoların hangi hukuki dayanakla kullanıldığı;
• pazaryerlerinde ve reklamlarda korunan işaretlerin doğru kullanılıp kullanılmadığı;
• internet sitesindeki fotoğraf, video, metin ve tasarım unsurlarının haklarının kime ait olduğu;
• grup içi lisansların ve izinlerin Özbekistan topraklarını kapsayıp kapsamadığı.

Ticari markalar bakımından düzenleme, özellikle korunan bir markayla aynı veya karıştırılacak derecede benzer işaretleri taşıyan malların izinsiz üretimi, satışı ve kullanımını dikkate alıyor.

Uluslararası şirket grupları açısından da küresel bir lisansın Özbekistan’ı otomatik olarak kapsadığı varsayılmamalı; bunun sözleşme belgelerinde açıkça kontrol edilmesi gerekir.

Coğrafi işaretler için yeni düzenlemeler

5 Eylül 2026 tarihinde Bakanlar Kurulu, coğrafi işaretler ve menşe adları için kullanılacak uyarı işaretlerinin biçim ve açıklamalarını onayladı (5 Eylül 2026 tarihli ve 469 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; 7 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girdi).

Onaylanan işaretler Özbekistan topraklarıyla bağlantılı coğrafi işaretler ve menşe adları için uygulanıyor. Kullanılan işaretin boyutu ne olursa olsun onaylanmış biçime uygun olması gerekiyor.

Adalet Bakanlığına ayrıca Fikri Mülkiyet Koruma Portalı — im.adliya.uz üzerinden ilgili coğrafi işareti veya menşe adını kullanma hakkına sahip gerçek ve tüzel kişiler hakkındaki bilgilerin gerçek zamanlı olarak yayımlanmasını sağlama görevi verildi.

Gıda, içecek, tarım ürünleri ve menşei pazarlamanın bir parçası olarak kullanılan diğer ürünlerin üreticileri açısından bu doğrudan pratik önem taşıyor: ilgili işareti kullanma hakkının doğrulanmış olması ve kullanılan işaretlemenin belirlenen şartlara uygun olması gerekiyor.

Şirketler şimdi ne yapmalı?

2026 yılında yapılan değişiklikler artık yalnızca patent idaresinin teknik olarak modernleştirilmesiyle sınırlı değildir.

Yeni bir başvuru yapılmadan önce güncel başvuru prosedürü ve belge şartları kontrol edilmelidir. Zamanlama projenin ticari başarısı açısından önemliyse, buluş için hızlandırılmış inceleme imkânı değerlendirilmelidir.

Özbekistan’da hâlihazırda faaliyet gösteren şirketlerin ise 30 Eylül 2026 tarihinden itibaren yürürlükte olan risk analiz sistemini dikkate alarak internet sitelerinde, reklamlarda, sosyal medyada ve pazaryerlerinde ticari markaların, içeriklerin ve diğer fikri mülkiyet unsurlarının kullanımını kontrol etmeleri faydalı olacaktır.

Yabancı hak sahipleri ayrıca fikri mülkiyet haklarının ve lisanslarının Özbekistan’da kullanım bakımından doğru şekilde yapılandırılıp yapılandırılmadığını kontrol etmelidir.