Ўзбекистонда товар белгисини ундан фойдаланмаслик сабабли йўқотиш мумкин: хорижий компанияларнинг икки реал иши

Агар сиз товар белгисини Ўзбекистонда олдиндан рўйхатдан ўтказган бўлсангиз, аммо бизнесни ишга тушириш, сотувларни бошлаш ёки бозорга чиқиш кечиктирилган бўлса, белгидан фойдаланмаслик хавфини ҳисобга олиш лозим. Гувоҳноманинг ўзи 10 йил амал қилади, аммо бу бренддан ушбу муддат давомида умуман фойдаланмаслик мумкин, дегани эмас.

Ўзбекистон Республикасининг «Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида»ги Қонунига кўра, агар товар белгисидан унинг амал қилишининг сўнгги уч йили давомида узлуксиз фойдаланилмаган бўлса, гувоҳноманинг амал қилиши суд қарори билан тўлиқ ёки қисман муддатидан олдин тугатилиши мумкин. Бунинг учун манфаатдор шахс судга мурожаат қилиши керак; рўйхатдан ўтказиш автоматик равишда бекор қилинмайди.

Бундай хавф, айниқса, брендни Ўзбекистонда «келажак учун» рўйхатдан ўтказиб, кейин лойиҳани ишга туширишни кечиктирадиган, сотувларни тўхтатадиган ёки белгидан дастлаб рўйхатдан ўтказилган товар ва хизматларнинг фақат бир қисми учун фойдаланадиган хорижий компаниялар учун долзарб.

Шунинг учун рўйхатдан ўтказилгандан кейин фақат гувоҳноманинг амал қилиш муддатини эмас, балки бренддан амалда фойдаланилаётганини ва буни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжудлигини ҳам назорат қилиш муҳим.

Товар белгисидан фойдаланиш деб нима ҳисобланади?

Энг оддий ҳолат — белгидан у рўйхатдан ўтказилган товарларда ёки уларнинг қадоқларида фойдаланиш.

Қонун бундай фойдаланишни товар белгиси ҳуқуқ эгаси томонидан ҳам, ундан фойдаланиш ҳуқуқи лицензия шартномаси асосида берилган шахс томонидан ҳам амалга оширилиши мумкинлигини тан олади. Лицензия шартномасининг ўзи Адлия вазирлигида рўйхатдан ўтказилиши лозим.

Товар белгисидан қуйидаги ҳолатларда фойдаланиш ҳам унинг ишлатилиши сифатида эътироф этилиши мумкин:

• рекламада;
• босма нашрларда;
• расмий бланклар ва пешлавҳаларда;
• кўргазма ва ярмаркаларда;
• ишлаб чиқарилаётган, сотувга таклиф этилаётган, сотилаётган, шу мақсадда сақланаётган ёки ташилаётган ёхуд Ўзбекистонга олиб кирилаётган товарларнинг ёрлиқлари ва қадоқларида;
• товарларни фуқаролик муомаласига киритиш билан боғлиқ ҳужжатларда;
• домен номида.

Шунинг учун хорижий компания товар белгисидан фойдаланишни тасдиқлаш учун албатта Ўзбекистонда ўз дўкони ёки шўба корхонасини очиши шарт эмас.

Муҳими, бренддан ҳуқуқий муҳофаза берилган товарлар ёки хизматларга нисбатан реал фойдаланиш мавжуд бўлиши ва ушбу фойдаланишни исботлаш имкони бўлиши керак.

Қандай ҳужжатларни сақлаб бориш керак?

Агар товар белгисидан фойдаланмаслик бўйича низо юзага келса, халқаро бренднинг машҳурлиги ҳуқуқ эгасини тегишли даврда белгидан фойдаланилганини тасдиқловчи далилларни тақдим этиш мажбуриятидан озод қилмайди.

Агар товар белгисидан фойдаланмаслик бўйича низо юзага келса, халқаро бренднинг машҳурлиги ҳуқуқ эгасини тегишли даврда белгидан фойдаланилганини тасдиқловчи далилларни тақдим этиш мажбуриятидан озод қилмайди.

Бизнес хусусиятига қараб, қуйидагилар далил бўлиши мумкин:

• етказиб бериш шартномалари;
• ҳисобварақ-фактуралар;
• товар юкхатлари;
• божхона ҳужжатлари;
• реклама материаллари;
• маҳсулот каталоглари;
• товарлар ва қадоқларнинг фотосуратлари;
• маҳсулот сотилиши ёки хизматлар кўрсатилишини тасдиқловчи ҳужжатлар;
• белгидан фойдаланилганини тасдиқлайдиган бошқа материаллар.

Агар маҳсулот маҳаллий дистрибьютор орқали сотилса, етказиб беришларни муайян бренд билан боғлаш имконини берувчи ҳужжатларни сақлаш мақсадга мувофиқ.

Агар реклама қўлланилса, реклама кампаниялари материаллари ва улар қайси бозор учун ўтказилгани ҳақидаги маълумотларни сақлаш лозим.

Агар белгидан лицензиат фойдаланса, унга тегишли ҳуқуқ берилганини тасдиқловчи ҳужжатлар муҳим бўлади.

Бундай далилларни иш жараёнида йиғиб бориш яхшироқ. Чунки даъво келиб тушганидан кейин бир неча йил аввалги ҳужжатлар, реклама кампаниялари ёки етказиб беришлар ҳақидаги маълумотларни тиклаш анча қийин бўлиши мумкин.

Агар товар белгиси бир нечта товар ва хизматлар учун рўйхатдан ўтказилган бўлса

Белгидан фойдаланмаслик бутун рўйхатдан ўтказишнинг бекор қилинишига олиб келиши шарт эмас.

Қонун гувоҳноманинг амал қилишини тўлиқ ёки қисман муддатидан олдин тугатиш имконини назарда тутади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ҳам бундай низоларни кўриб чиқишда суд даъво қайси товар ёки хизматларга нисбатан берилган бўлса, уларнинг ҳар бири бўйича фойдаланишни алоҳида текшириши лозимлигини тушунтирган.

Масалан, компания битта белгини бир нечта товар гуруҳлари учун рўйхатдан ўтказган, аммо Ўзбекистонда амалда улардан фақат биттасини сотади.

Бундай сотувларнинг мавжудлиги товар белгисининг бутун рўйхатдан ўтказилган рўйхат бўйича ҳуқуқий муҳофазаси сақланишини кафолатламайди.

Шунинг учун кенг товар ва хизматлар рўйхати бўйича рўйхатдан ўтказилган белгиларга эга компаниялар вақти-вақти билан рўйхатдаги товар ва хизматларни бренд амалда қайси товар ва хизматлар учун ишлатилаётгани билан солиштириб туришлари мақсадга мувофиқ.

Халқаро сайт ёки .com доменининг ўзи етарлими?

Хорижий компаниялар учун бу айниқса амалий аҳамиятга эга савол.

Бренднинг алоҳида ўзбек сайти бўлмаслиги, аммо у халқаро .com доменида ишлатилиши мумкин.

Қонун товар белгисидан домен номида фойдаланиш белгидан фойдаланиш сифатида эътироф этилиши мумкинлигини тўғридан-тўғри назарда тутади. Олий суд Пленуми ҳам шу ёндашувни тушунтиради.

Бунда қонунчилик фақат .uz домен зонасидаги домен ҳисобга олиниши мумкин, деган талабни белгиламайди.

Шу билан бирга, доменнинг ўзи мавжудлигини бутун рўйхатдан ўтказишни сақлаб қолиш учун автоматик равишда етарли далил деб ҳисоблаш тўғри эмас.

Низода суд ҳуқуқий муҳофазани муддатидан олдин тугатиш талаби қайси аниқ товарлар ёки хизматларга тааллуқли бўлса, улар бўйича фойдаланишни текширади.

Шунинг учун фақат домен номи рўйхатдан ўтказилганига таяниш ўрнига, товар белгисидан тижорат фаолиятида фойдаланилганини тасдиқловчи далиллар йиғиндисига эга бўлиш ишончлироқ.

Агар компания объектив сабабларга кўра белгидан фойдалана олмаган бўлса

Фойдаланмаслик ҳар доим ҳуқуқ эгаси товар белгисига бўлган ҳуқуқий муҳофазани албатта йўқотади, дегани эмас.

Ишни кўриб чиқишда суд товар белгисидан ҳуқуқ эгасига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар туфайли фойдаланилмагани ҳақидаги далилларни инобатга олиши мумкин.

Бу «Товар белгилари тўғрисида»ги Қонуннинг 25-моддасида тўғридан-тўғри назарда тутилган.

Шунинг учун, агар маҳсулотни ишга тушириш ёки компания фаолияти объектив сабабларга кўра имконсиз бўлган бўлса, фақат сотувлар бўлмаганининг ўзи эмас, балки бунга сабаб бўлган ҳолатлар ва уларни тасдиқловчи ҳужжатлар ҳам аҳамиятга эга.

1-мисол. «Parliament» иши — Philip Morris Products S.A.

ООО «FAR-VAB» ва Philip Morris Products S.A. ўртасида халқаро рўйхатдан ўтказиш № 841275 бўйича PARLIAMENT BLUE товар белгисига доир низо кўрсатмали мисол ҳисобланади.

Рўйхатдан ўтказиш ТХХТнинг 32 ва 33-синфларидаги товарларни қамраб олган.

Дастлаб даъвогар Ўзбекистонда белгининг ҳуқуқий муҳофазасини ҳар икки синф бўйича муддатидан олдин тугатишни талаб қилган.

Кейинчалик талаблар аниқлаштирилган: 32-синф бўйича — пивога нисбатан, 33-синф бўйича эса — тўлиқ.

Ушбу низонинг ўзи, тарафлар, халқаро рўйхатдан ўтказиш рақами ва талаблар мазмуни Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий мактабининг расмий амалий қўлланмасида келтирилган.

Очиқ реестрда кўрсатилган суд ҳужжатига кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати 2023 йил 12 июндаги № 4-11-2206/64-сонли иш бўйича талабларни қисман қаноатлантирган.

Товар белгисидан фойдаланиш тасдиқланмаган айрим товарларга нисбатан ҳуқуқий муҳофаза тугатилган.

Ушбу низо асосий амалий принципни кўрсатади: бир товар белгиси айрим товарлар бўйича ҳуқуқий муҳофазани сақлаб қолиши, бошқа товарлар бўйича эса, агар уларга нисбатан амалда фойдаланиш фарқ қилса, уни йўқотиши мумкин.

2-мисол. «dorma+kaba» иши — Dormakaba International Holding AG

Яна бир мисол Швейцариянинг Dormakaba International Holding AG компаниясига тегишли dorma+kaba товар белгиси билан боғлиқ.

ООО «Sam-Ferre» халқаро рўйхатдан ўтказиш № 1284008 бўйича dorma+kaba товар белгисининг ТХХТ 6-синфидаги айрим товарларга нисбатан фойдаланилмагани сабабли ҳуқуқий муҳофазасини қисман муддатидан олдин тугатиш талаби билан судга мурожаат қилган.

Очиқ реестрда кўрсатилган суд ҳужжатига кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати 2026 йил 6 майдаги № 4-14-2507/56-сонли иш бўйича тафтиш тартибида ТХХТ 6-синфидаги айрим товарларга нисбатан ҳуқуқий муҳофазани муддатидан олдин тугатган.

Ушбу мисол ҳам халқаро рўйхатдан ўтказишнинг ўзи Ўзбекистонда ҳуқуқий муҳофазани қисман йўқотиш хавфини истисно қилмаслигини кўрсатади, агар белгидан муайян товарларга нисбатан фойдаланиш тасдиқланмаса.

Ҳуқуқ эгаси нималарни текшириши керак?

Агар товар белгиси Ўзбекистонда бир неча йил аввал рўйхатдан ўтказилган бўлса, учта асосий масалани текшириш лозим:

• белги айнан қайси товарлар ва хизматлар учун рўйхатдан ўтказилган;
• бренд амалда қайси товарлар ва хизматлар учун ишлатилади;
• ушбу фойдаланишни қандай ҳужжатлар тасдиқлайди.

Бундай текширув, айниқса, бозорга чиқиш кечиктирилган, сотувлар вақтинча тўхтаган, дистрибьютор алмашган, маҳсулотларнинг бир қисми бозордан чиқарилган ёки дастлабки рўйхатдан ўтказиш компаниянинг амалдаги бизнесига нисбатан анча кенг товар ва хизматлар рўйхатини қамраб олган ҳолатларда долзарб.

Агар товар белгисидан узоқ вақт давомида фойдаланилмагани ёки у фақат рўйхатдаги товар ва хизматларнинг бир қисми учун ишлатилаётгани аниқланса, рақобатчи ёки бошқа манфаатдор бозор иштирокчиси ҳуқуқий муҳофазани тугатиш масаласини кўтаришидан олдин хавфни баҳолаб чиқиш мақсадга мувофиқ.